جامعه شناسی دیوان کلیم کاشانی به روش اسکارپیت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات فارسی‌، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلام‌شهر. ایران.

2 دانش آموخته ی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی ،دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج.ایران

چکیده

    در این مقاله کوشش بر آن است با بهره‌گیری از روش اسکارپیت در جامعه‌شناسی ادبیات‌، مسائل اجتماعی بازتاب‌یافته در دیوان کلیم کاشانی تبیین و تشریح شوند‌؛ در این راستا دیوان کلیم در فرایند سه‌گانه‌ی تولید‌، توزیع‌ و مصرف ادبی بررسی شده است؛ نتایج این بررسی حاکی از آن است که تغییر مذهب از تسنن به تشیع و رفاه اقتصادی‌، به‌عنوان عمده‌ترین تحولات عصر صفوی‌، بر شعر کلیم و به‌طور‌کلی بر ادبیات عصر صفوی تأثیر فراوانی داشته‌اند. این مسائل در بیرون‌آمدن شعر از دربار و گسترش آن در میان عوام مؤثر واقع می‌شوند و پس از آن‌، شعر این عصر دستخوش دگرگونی‌هایی می‌شود؛ زبان شعر تحت تأثیر شعرسرایی خیل عظیم شاعران تازه‌کار و بهره‌گیری ایشان از زبان مردم کوچه و بازار دچار تغییراتی می‌گردد؛ وفور لغات و اصطلاحات عامیانه و کاهش کیفیت سطح زبانی شعر از آن جمله است. عمده‌ترین شیوه‌ی توزیع ادبی در آن عصر، شیوه‌ی توزیع قهوه‌خانه‌ای است که به مصرف ادبی به شکل شنیداری می‌انجامد و زمینه‌ساز سرقت ادبی و گاه توارد می‌شود؛ شعر کلیم نیز آن‌چنان که خود معترف است‌، از توارد در امان نبوده است. اوضاع نادلخواه وطن‌، شرایط نامساعد قشر هنرمند در جامعه‌ی عصر صفوی و ... از دیگر مسائلی هستند که به شکل اقماری‌، در بررسی دیوان کلیم به شیوه‌ی اسکارپیت رخ می‌نمایانند.

کلیدواژه‌ها


1. اسکارپیت‌، روبر‌. (1387)‌. جامعه‌شناسی ادبیات‌. ترجمه‌ی مرتضی کتبی‌. تهران‌: سمت‌.

2. بلوکباشی‌، علی‌. (1375)‌. قهوه‌خانه‌های ایران‌. تهران‌: دفتر پژوهش‌های فرهنگی‌.

3. راوندی‌، مرتضی‌. (1383)‌. تاریخ اجتماعی ایران‌. (‌ج‌7‌)‌‌. تهران‌‌: نگاه‌‌.

4. شبلی نعمانی‌، ‌محمد‌. (1368)‌. شعر‌العجم‌. (ج‌3)‌. ترجمه‌ی سید‌محمد‌تقی فخر داعی گیلانی‌. تهران‌: دنیای کتاب‌.

5. شفیعی کدکنی‌، ‌محمدرضا‌. (1386)‌. زمینه‌ی اجتماعی شعر فارسی‌. تهران‌: اختران‌.

6. شمیسا‌، سیروس‌. (1382)‌. سبک‌شناسی شعر‌. تهران‌: توس‌.

7. شوکینگ‌، لوین لودویگ‌. (1373)‌. جامعه‌شناسی ذوق ادبی‌. ترجمه‌ی فریدون بدره‌ای‌. تهران‌: توس‌.

8. صفا‌، ذبیح‌‌الله‌. (1382)‌. تاریخ ادبیات در ایران و در قلمرو زبان فارسی‌. (ج‌5)‌. تهران‌: فردوس‌.

9. صفوی‌، سام‌‌میرزا‌. (1384)‌. تذکره‌ی تحفه‌ی سامی‌. تصحیح رکن‌الدین همایون‌فرخ‌. تهران‌: اساطیر‌.

10.‌ فتوحی رودمعجنی‌، محمود‌. (1385)‌. نقد ادبی در سبک هندی‌. تهران‌: سخن‌.

11. کلیم همدانی‌‌، ‌میرزا ابوطالب‌‌. (1369)‌. دیوان‌. با مقدمه‌،‌تصحیح و تعلیقات محمد قهرمان‌. مشهد‌: آستان قدس رضوی‌.

12. مکاریک‌، ایرناریما‌. (1390)‌. دانش‌نامه‌ی نظریه‌های ادبی معاصر‌. ترجمه‌ی مهران مهاجر و محمد نبوی‌. تهران‌: آگاه‌.

13. نصرآبادی‌، میرزا‌ ‌‌محمدطاهر‌. (1379)‌. تذکره‌ی نصرآبادی‌. با مقدمه‌، تصحیح و تعلیقات محسن ناجی نصرآبادی‌. (ج‌1)‌. تهران‌: اساطیر‌.

14. همایی‌، جلال‌الدین‌. (1383). فنون بلاغت و صناعات ادبی‌. تهران‌: هما‌.

15. یزدانی‌، کیقباد‌. (1387)‌. درآمدی بر ادبیات مهاجرت و تبعید‌. تهران‌: چشمه‌.