نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار

2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز

چکیده

طوطی­نامه اثر ضیاء­الدّین نخشبی است. نخشبی از عارفان و نویسندگان مشهور قرن هشتم بود. این کتاب که از آثار قرن هشتم است، از مجموعه داستان­های عامیانه تشکیل یافته، به صورت داستان در داستان می آید.نخشبی در تحریر این اثر از تمام دانش­هایی که اطلاع وافی داشته است، استفاده می کند. استفاده از آیات قرآنی، احادیث و اخبار نبوی، اشعار و امثال و حکم فارسی و عربی، استفاده از دانش­های گوناگونی چون طب، نجوم، جواهرات، موسیقی و دین به وضوح احاطۀ وی را بر علوم مختلف آشکار می­سازد. اطلاع مؤلف از این علوم سطحی نیست و هدفش تفنّن نبوده است. می­توان آگاهی­های حوزۀ علوم طبّی وی را در سه دستۀ بیماری­ها، داروها و اصطلاحات طبّی جای داد. این نوشته گوشه­ای از اطلاعات نخشبی را در کاربرد این موارد بررسی می­کند. قابل ذکر است که طوطی­نامۀ نخشبی در سال 1372 به کوشش دکتر فتح‌الله مجتبایی و غلامعلی آریا چاپ شده است؛ در این پژوهش، ارجاع به صفحات از همین مأخذ نقل شده است.

کلیدواژه‌ها

  1. ابن سینا، حسین­بن عبدالله. (1370-1367).قانون در طب، ترجمۀ عبدالرحمن شرفکندی، تهران:سروش.
  2. ابوریحان بیرونی، محمدبن احمد. (1358).صَیدَنه، ترجمۀ فارسی از ابوبکربن علی­بن عثمان کاسانی؛ به کوشش منوچهر ستوده و ایرج افشار، تهران: شرکت افست سهامی عام.
  3. تفضّلی، احمد.(1378). تاریخ ادبیّات ایران پیش از اسلام، به کوشش ژالۀ آموزگار، تهران: سخن.
  4. جرجانی، اسماعیل­بن حسن.(1345).الأغراض­الطّبیّه و المباحث­العلاییّه، تهران:بنیاد فرهنگ ایران‏.
  5. ــــــــــــــــــــــــــ(1381). یادگار در دانش پزشکى و داروسازى‏، به اهتمام مهدی محقق، تهران: دانشگاه تهران، مؤسسۀ مطالعات اسلامى‏.
  6. ـــــــــــــــــــــــــ(1384-1380). ذخیرۀ خوارزمشاهی، تصحیح و تحشیۀ دکتر محمدرضا محرری، تهران: فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران.
  7. حکیم مؤمن، محمد مؤمن بن محمدزمان.(1390).تحفه المؤمنین مشهور به تحفۀ حکیم مؤمن، تصحیح و تحقیق مؤسسۀ احیای طبّ طبیعی، قم: نور وحی.
  8. خوارزمی، محمد.(1362). مفاتیح­العلوم، ترجمۀ حسین خدیوجم، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
  9. دهخدا، علی اکبر.(1377).لغت­نامه، تهران: دانشگاه تهران، مؤسسۀ انتشارات و چاپ.
  10. رامپوری، غیاث­الدّین. [بی­تا]. غیاث­اللغات، به کوشش محمّد دبیرسیاقی، تهران: کانون معرفت.
  11. سقّاباشی، علی اکبر.(1370). راهنمای نجات از مرگ مصنوعی، تهران: شرکت سهامی طبع کتاب.
  12. صفا، ذبیح­الله. (1370). تاریخ ادبیات در ایران، تهران: فردوس.
  13. عقیلی علوی شیرازی، محمدحسین بن محمدهادی. [بی­تا]، قرابادین کبیر، تهران: مؤسسۀ مطالعات تاریخ پزشکی، طبّ اسلامی و مکمل.
  14. ــــــــــــــــــ(1380). مخزن­الادویه، دایرة‌المعارف خوردنی­ها و داروهای پزشکی سنتی ایران، تهران: باورداران.
  15. ــــــــــــــــــ(1385).خلاصه­الحکمه، تصحیح، تحقیق، ویرایش اسماعیل ناظم، قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
  16. مراغی، عبدالهادی­بن محمد. (1388). منافع حیوان، به کوشش محمّد روشن، تهران: بنیاد موقوفات دکترمحمود افشار.
  17. مصاحب، غلامحسین.(1345).دایره‌المعارف فارسی، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
  18. نخشبی، ضیاءالدّین. (1372). طوطی­نامه، تصحیح دکتر فتح­الله مجتبایی و دکتر غلامعلی آریا، تهران: منوچهری.
  19. نصیرالدّین طوسی، محمدبن محمد. (1363). تنسوخ­نامۀ ایلخانی، مقدّمه و تعلیقات از محمّدتقی مدرّس رضوی، تهران: اطّلاعات.
  20. نفیسی، علی اکبر. (2535). فرهنگ نفیسی، تهران: خیّام.
  21. هروی، موفق­بن علی.(1346). الأبنیه عن حقایق­ الأدویه، به تصحیح احمد بهمنیار، تهران: دانشگاه تهران، مؤسسۀ انتشارات.
  22. همایی، جلال­الدین.(1331).کنوز­المعزمّین، تصنیف ابوعلی­ سینا؛ با مقدمه و حواشی و تصحیح جلال­الدین همایی، تهران: انجمن آثار ملی.
  23. یوسفی هروی، یوسف­بن محمد. (1391).ریاض­الادویه، با مقدمه و تصحیح سیدمحمّد نظری، تهران: انتشارات المعی.