تحلیل و تفسیر مقایسه موسیقی شعر در گشتاسب نامه دقیقی و فردوسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز،شیراز،ایران

چکیده

موسیقی شعر،ضرباهنگ اصلی ذات شعر است که درک زیبایی شعر را امکان­پذیر می­سازد. این مساله در شاهکارهای ادبی نشان از سبک خاص خالق اثر دارد که مورد توجه صاحب نظران و ادیبان قرار گرفته است. در این مقاله به منظور درک ظرافت­های موسیقایی در شعر دو حماسه سرای بزرگ، بخش­هایی از   گشتاسب­نامه سروده شده توسط دقیقی و بخشی از شاهنامه فردوسی، از نظر موسیقی شعر مورد ارزیابی و  مقایسه قرار گرفته است. منظور از موسیقی در این نوشتار پژوهشی معنای وسیع آن، یعنی فرم و ساخت است. برای بررسی دقیق­تر موضوع، هر دو اثر از چهار منظر کلی یعنی: 1.موسیقی بیرونی یا عروض،2.موسیقی کناری یا قافیه و ردیف،3.موسیقی درونی یا آرایه­های بیانی، بدیعی و ساختارهای زبانی4.موسیقی معنوی یا همان ساختارهای داستان­پردازی و تصویرگری، بررسی شده اند. با ارائه آمارهای دقیق و تحلیل آن­ها، به نظر می رسد ابیات فردوسی در هر چهار جنبه از انسجام، تنوع، گستردگی و ارزش ادبی بالاتری برخوردار است و از نظر قافیه و ردیف متنوع­تر، موسیقایی­تر و هنری­تر از ابیات دقیقی است. در آرایه­های ادبی، دقیقی بیشتر به ظاهر کلام و صنایع لفظی نظر دارد و فردوسی به عمق کلام، ارتباط­های معنایی و آرایه­های بیانی توجه کرده است. از حیث داستان پردازی، سخن دقیقی در قیاس با سخن فردوسی، مستقیم­تر، مبهم­تر و قدیمی­تر است؛ اما فردوسی با روایتی واقعی­تر، چند بعدی، مفصل­تر و با ظرافت ادبی، جذابیت بیشتری ایجاد کرده است.روش تحقیق در این مقاله توصیفی تحلیلی خواهد بود.  

کلیدواژه‌ها


  1. حمیدیان، سعید.(1376). شاهنامه فردوسی ( براساس چاپ مسکو ). تهران: نشر قطره
  2. شمیسا، سیروس.(1374). بیان. تهران: انتشارات فردوس
  3. -----، سیروس.(1374). نگاهی تازه به بدیع. تهران: انتشارات فردوس و انتشارات  دیدگاه
  4. شفیعی کدکنی، محمد رضا.(1376). موسیقی شعر. تهران: نشر آگه
  5. صفا، ذبیح الله. (1374). حماسه سرایی در ایران از قدیمی ترین عهد تاریخی تا قرن چهردهم هجری. تهران: انتشارات فردوس
  6. ---- ، ذبیح الله.(1373). خلاصه تاریخ ادبیات ایران. تهران: انتشارات ققنوس
  7. کزازی، میر جلال الدین.(1374). زیباشناسی سخن پارسی 1. تهران: انتشارات ماد
  8. مسگر نژاد، جلیل.(1370). مختصری در شناخت علم عروض و قافیه. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی
  9. همایی، جلال الدین. (1354). فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: انتشارات دانشگاه سپاهیان انقلاب
  10. یاحقی، جعفر.(1375). فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فرسی. تهران: انتشارات سروش