نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور. تهران،ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شیراز،شیراز،ایران

چکیده

نگرش ادیان و مکاتب گوناگون به زیبایی و جمال، نقشی بسزا و تعیین کننده در شکل و محتوای آثار هنری آنها دارد. در تمدن های شرقی، هنر از دیرباز در اکثر مواقع با دیدی شاعرانه، آیینی - عرفانی و یا اساطیری همراه بوده و هدفش نزدیک کردن هرچه بیشتر انسان به زیبایی مطلق بوده است.
با بررسی جنبه های فرهنگی و آیینی رویکرد هنری در مشرق زمین، همچنین مطالعۀ اندیشه ها ، دیدگاه ها و جهان بینی های متفاوت و طبقه بندی آرا و نظریه های گوناگون، می توانتعریفی قابل قبول از هنر ارائه داد و با نگاهی عرفانی ـ ادبی به هنر مقدس و دینی که حاصل تمدن شرق است ، نگریست. در مقالة حاضر که به روش کتابخانه ای و به شیوة تحلیلی – توصیفی انجام شده سعی بر آن بوده که ضمن معرفی جلوه های اصیل هنر، نشان داده شود که هنر واقعی حقیقت زیبایی، خالق زیبایی و محور کمال، وارستگی و اصالت است.

کلیدواژه‌ها

قرآن مجید، ترجمۀ محمد مهدی فولادوند، تهران : دارالقرآن کریم.

اتو ، رودلف (1380 ) مفهوم امر قدسی ، ترجمۀ همایون همتی ، تهران : نقش جهان .

اسماعیل پور ، ابوالقاسم (1383) اسطوره های آفرینش در آیین مانی ، تهران : کاروان.

ــــــــــــــــــــــ (1382) زیر آسمانه های نور ، تهران : پژوهشکده ی مردم شناسی و افکار.

افشار شیرازی ، احمد (1335) متون عربی و فارسی دربارۀ مانی و مانویت ، تهران .

افلاطون (1382) پنج رساله ، ترجمۀ محمود صناعی ، تهران : هرمس.

ــــــــ (1368) جمهور ، ترجمه فؤاد روحانی، تهران: علمی و فرهنگی.

افلاکی، شمس الدین احمد (1375)، مناقب العارفین، به کوشش تحسین یازیجی، تهران: دنیای کتاب.  

انوری، علی بن محمد (1372) دیوان، به اهتمام محمد تقی مدرس رضوی، تهران: علمی و فرهنگی.

باخرزی، ابوالمفاخر(1345) اورادالاحباب و فصوص الاداب، به کوشش ایرج افشار، تهران: دانشگاه تهران.

بورکهارت ، تیتوس (1376) هنر مقدس ، ترجمۀ جلال ستاری ، تهران : سروش .

تولستوی ، لئون (1384) هنر چیست ، ترجمۀ کاوه دهگان ، تهران: امیرکبیر .

جعفری ، محمد تقی (1375) زیبایی هنر از دید اسلام ، تهران : کرامت .

حافظ (1374) دیوان غزلیات ، به کوشش خلیل خطیب رهبر ، تهران: صفی علی شاه .

حزین لاهیجی (1374) دیوان ، به تصحیح ذبیح الله صاحبکار، تهران، میراث مکتوب: سایه.

دادبه ، آریاسب (1384) « هنر خوشنویسی و نسبت آن با موسیقی اصیل ایرانی»، سید مصطفی آزمایش ، عرفان ایران ، شمارۀ 22 ، تهران: حقیقت .

دکره ، فرانسوا (1380) مانی و سنت مانوی ، ترجمۀ عباس باقری ، تهران : نشر و پژوهش فرزان.

رجبی ، محمد (1384)«بحران تاریخ در آیینۀ هنر»، چیستی هنر ، تهران: مؤسسۀ تحقیقات و توسعۀ علوم انسانی.

روزبهان بقلی شیرازی( 1360)شرح شطحیات، تصحیح و مقدمه هنری کربن، تهران: انجمن ایران شناسی فرانسه.

ریخته گران ، محمدرضا (1385) هنر و زیبایی شناسی در شرق آسیا ، تهران: فرهنگستان هنر .

سعدی شیرازی (1372) کلیات ، به اهتمام محمد علی فروغی ، تهران: امیر کبیر .

ــــــــــــــ (1381) گلستان،تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، تهران:شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.

سنایی، مجدود بن آدم(1362) دیوان، به سعی و اهتمام مدرس رضوی، تهران: کتابخانۀ سنایی.

ــــــــــــــــــــــ( 1377) حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه، تصحیح مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران.

سید حسینی ، رضا (1376) مکتب های ادبی ، تهران : نگاه .

شایگان ، داریوش (1375) ادیان و مکتب های فلسفی هند، تهران: امیرکبیر. 

شفیعی کدکنی، محمدرضا (1392) زبان شعر در نثر صوفیه، تهران: سخن.

ضیمران ، محمدرضا (1384) فلسفۀ هنر ارسطو ، تهران: فرهنگستان هنر.

عطار، فریدالدین( 1364) مصیبت نامه، به اهتمام و تصحیح نورانی وصال، تهران: زوار.

ــــــــــــــــ( 1381) اسرارنامه، تصحیح سید صادق گوهرین، تهران: زوار.

عنصرالمعالی (1371) قابوسنامه، تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: علمی و فرهنگی.

فردوسی (1363) شاهنامۀ فردوسی ، ژول مول، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.

فروزانفر ، بدیع الزمان (1376) احادیث و قصص مثنوی ، تهران : امیرکبیر .

قشیری، عبدالکریم بن هوازن(1385) رسالۀ قشیریه، ترجمۀ عثمانی، با تصحیحات فروزانفر، تهران: علمی و فرهنگی.  

کریستین سن ، آرتور (1379) ایران در زمان ساسانیان ، ترجمۀ رشید یاسمی ، تهران : دنیای کتاب .

کلارک ، اِمّا (1382) « هنر سجاده ، محتوا و رمز»،سید مصطفی آزمایش،عرفان ایران ،شمارۀ 19 ،تهران: حقیقت.

لاهیجی، شمس الدین محمد، (1374)، مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز، مقدمه و تصحیح و تعلیقات محمد رضا برزگر خالقی و عفت کرباسی، تهران: زوار.

مولوی، جلال الدین محمد (1363) مثنوی معنوی ، به تصحیح رینولد . ا . نیکلسون ، به اهتمام نصرالله پور جوادی ،  تهران: امیرکبیر .

ـــــــــــــــــــــــــ (1378) کلیات شمس تبریزی، با تصحیحات و حواشی فروزانفر، تهران: امیرکبیر.

میبدی،  ابوالفضل رشید الدین( 1376) کشف الاسرار و عده الابرار، به تصحیح علی اصغر حکمت، تهران: امیر کبیر.

ناصر خسرو (1370) سفرنامه، به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: زوار.

نصر ، سید حسین (1378) نیاز به علم مقدس ، ترجمۀ حسن میانداری ، قم : طه .

ــــــــــــــــــ (1382) جاودان خرد ، ترجمۀ سید حسن حسینی ،تهران: سروش .

نظامی (1377) هفت پیکر، تصحیح حسن وحید دستگردی، به کوشش سعید حمیدیان، تهران: قطره.