نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.

3 دانشیارگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.

چکیده

یکی از مکاتب ادبی پرطرفدار معاصر، مکتب رمانتیسم است که ابتدا به مسائل شخصی افراد می­ پرداخت؛ امّا به خاطر اوضاع نامناسب سیاسی و اجتماعی، به تدریج از حالت فردگرایانه به سمت اجتماع، سوق یافت و حالتی جامعه ­گرا به خود گرفت. گرچه پیدایش مکتب رمانتیسم در ادبیّات فارسی و عربی، زمینه‌های مشترک زیادی ندارد؛ ولی همگونی‌های زیادی میان پیروان این مکتب ادبی در فارسی و عربی به چشم می‌خورد. نازک­ الملائکه و ژاله قائم‌مقامی از جمله شاعرانی هستند که اشعار آن‌ها دارای چنین صبغ ه­ای است. اشتراک‌هایی در مضمون و سـبک شعری‌شان است، نشان می‌دهد که اشعار در ابعاد محتوا، قالب و زبان، از شعر دورۀ رمانتیک اروپا، تأثیر پذیرفته است. مقالۀ حاضر در‎صدد ‎است با روش توصیفی- تحلیلی، اصول رمانتیسم جامعه‌گرا در اشعار ژاله قائم‌مقامی و نازک­ الملائکه را مورد تحلیل و تبیین قرار دهد به همین منظور، ویژگی‌هایی چون احساس اجتماعی، توجّه به نابرابری­های اجتماعی، تضاد طبقاتی، فقر، افول جامعه، زن و مسائل پیرامون آن، ایده ­آلیسم و آرمان‌گرایی در شعر این دو شاعر، مورد بررسی قرار گرفته است. نگارنده در صدد آن است تا به این پرسش­ ها پاسخ دهد که مهم­ترین مسائلی که در اشعار این دو شاعر مطرح می ­شود، چیست؟ و چه وجوه تشابهی بین این دو شاعر وجود دارد؟

کلیدواژه‌ها

کتاب­ ها

الملائکه، نازک (1997) دیوان نازک الملائکه، المجلدالاول، الثانی، لبنان، بیروت: دارالعوده

الملائکه، نازک ( 2008) الاعمال الشعریه الکامله، بیروت: دارالعودة.

المهنا، عبدالله أحمد (بی تا) نازک الملائکة دراسات فی الشعر و الشاعره ،کویت: شرکه الربیعان للنشرو التوزیع.

سعداوی، نوال (1359) چهرۀ عریان زن عرب، ترجمۀ مجید فروتن و رحیم مرادی، تهران: روزبهان.

شریفی، محمد (1387) فرهنگ ادبیّات فارسی، تهران: نشرنو.

شفیعی کدکنی، محمدرضا (1380) شعر معاصر عرب، تهران: سخن.

فرشیدورد، خسرو (1382) دربارۀ ادبیّات و نقد ادبی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات امیرکبیر.

فورست، لیلیان (1375) رمانتیسم، ترجمه مسعود جعفری جزی، تهران: مرکز.

قائم­ مقامی، عالم‌تاج (1391) دیوان، با مقدمة پژمان بختیاری، تهران: گل‌آذین.

کراچی، روح انگیز (1380) اندیشه نگاران زن در شعر مشروطه، چاپ دوّم، تهران: نشر الزهراء.

کوئن، بروس (1386) درآمدی بر جامعه ­شناسی، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: علمی.

هارلند، ریچارد (1388) درآمدی تاریخی بر نظریّۀ ادبیّات از افلاطون تا بارت، ترجمۀ علی معصومی و شاپور جورکش، چاپ سوم، تهران: انتشارات چشمه.

مقالات

باوری پور، ثریا (1385) گذری و نظری بر شعر و زندگی عالم­ تاج قائم­ مقامی، مجلۀ نقد و نظریۀ ­ادبی، ش 13-14، صص345-357.

رجبی، فرهاد (1390) رمانتیسم تلخ شعر نازک الملائکه و فروغ فرخزاد، چـاپ در مجموعه مقالات همایش یزد،صص14-20.

زارع، سمیه (1392) آرمان­شهر در اندیشۀ فروغ فرخزاد و نازک الملائکه، نشریۀ تطبیقی شهید باهنر کرمان، سال 4، ش8، صص58-87.

صفری، جهانگیر(1389) بررسی نوستالژی در دیوان ناصر خسرو، سال هشتم، پژوهشنامۀ ادب غنایی، ش15، صص75-98.

عاملی رضایی، مریم (1389) بررسی سیر تحوّل مضامین مادرانه در شعر چند شاعر زن از مشروطه تا امروز، فصلنامة علمی - پژوهشی زبان و ادبیّات فارسی، ش 17، صص151-180.

نعمتی قزوینی، معصومه (1392) بررسی سنجشی مضامین سیاسی اشعار سپیده کاشانی و نازک الملائکـه، مجلۀ ادبیّات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال سوم، شمارۀ سوم، صص 155-170.

واعظ، لیدا و محمدصادق زاده (1384) چهار شاعر زن معاصر، حافظ، ش21 ، صص74-79.

یوسفی، غلامحسین (1384) اولین شاعر فمینیست ایران: ژاله قائم ­مقامی، حافظ، ش 21، ص75-91.