نویسندگان

1 دانش آموختۀ دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.

چکیده

در این مقاله نظریۀ ساختارگرایی تکوینی بوردیو به کار گرفته شده­ است تا میزان تأثیر طبقۀ اجتماعی و میدان تولید فرهنگی در ذوق و قریحۀ زیبایی­شناختی فردوسی سنجیده شود. اهمیت پرداختن به این موضوع از آن­جاست که سهم ویژگی­ های فردی فردوسی در منظوم کردن شاهنامه را بسنجیم. بنابراین بعد از تعریف و تحدید کلی نظریۀ بوردیو، در بخشی از این پژوهش به شناخت طبقۀ اجتماعی فردوسی پرداخته ­ایم و از آنجاکه فردوسی از طبقۀ دهقانان بوده و این طبقه ریشه در ایران دورۀ ساسانی داشته، طبقۀ دهقان را به طور کامل بررسی کرده ­ایم. در بخش دیگری ویژگی­ های میدان فرهنگی ایران قرن چهار و پنج را بررسی کرده­ایم. بر اساس بررسی­ های صورت گرفته و با روش توصیفی ـ تحلیلی(کتابخانه­ ای) این نتیجه به دست آمد که قسمتی از ذوق زیبایی­شناختی فردوسی به علت طبقۀ اجتماعی اوست و طبقۀ دهقان وی را در فراگیری آموزه ­هایی توانمند کرده­است که در ذوق و قریحۀ او تأثیرگذار است. همچنین نقش عادت­ واره ­های او در میدان فرهنگی زمان مورد بحث، او را به سمت آموزه ­های ادبی و علمی ایران که نقش در هویت ایرانی دارد می­ کشاند و بنابراین کنشی (استراتژی­)  در پیش می­ گیرد که همانا سرایش شاهنامه است.

کلیدواژه‌ها

کتاب ­ها
بوردیو، پیر(1393) نظریه کنش: دلایل عملی و انتخاب عقلانی، ترجمه مرتضی مردیها، تهران: نقش و نگار.
بون­ویتز، پاتریس (1389) درس ­هایی از جامعه شناسی پی­یر بوردیو، ترجمۀ جهانگیر­ جهانگیری و حسن ­پورسفیر، تهران: آگه.
بهار، محمدتقی(1381) سبک­ شناسی یا تاریخ تطور نثر فارسی برای تدریس در دانشکده و دورۀ دکتری ادبیات، تهران: زوّار.
پرستش، شهرام (1390) روایت نابودی ناب(تحلیل بوردیویی بوف کور در میدان ادبی ایران)، تهران: ثالث.
تفضلی، احمد (1387)  جامعۀ ساسانی ارتشیان، دبیران، دهقانان، ترجمۀ مهرداد قدرت­دیزجی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ثامری، احسان ذنون (1394)  حیات علمی در روزگار سامانیان، ترجمۀ جمال اشرفی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
جوانشیر، ف.م.(1380)  حماسۀ داد: بحثی در محتوای سیاسی شاهنامه فردوسی، تهران: جامی.
راوندی، مرتضی(1357)  تاریخ اجتماعی ایران(طبقات اجتماعی بعد از اسلام)، جلد سوم، تهران: امیرکبیر.
ریاحی، محمدامین (1382)  سرچشمه­ های فردوسی­شناسی، تهران: پژوهشگاه علوم­انسانی و مطالعات فرهنگی.
ریتزر، جورج (1389)  مبانی نظریۀ جامعه­ شناختی معاصر و ریشه های کلاسیک آن، ترجمۀ شهناز ­مسمی­ پرست، تهران: ثالث.
شاپورشهبازی، علیرضا (1390)  زندگی­نامۀ تحلیلی فردوسی، ترجمۀ هایده مشایخ، تهران: هرمس.
شمیسا، سیروس (1374) سبک­ شناسی شعر، تهران: فردوس.
شویره، کریستیان و اولیویه فونتن (1385) واژگان بوردیو، زیر نظر ژان­ـ ­پی­یر زرده، ترجمۀ مرتضی کتبی، تهران: نی.
صفا، ذبیح­الله (1371) تاریخ ادبیات در ایران، جلد اول، تهران: فردوس، چاپ دوازدهم.
صفا، ذبیح­الله (1369) حماسه­ سرایی در ایران، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ پنجم.
فردوسی، ابوالقاسم (1389)  به کوشش جلال خالقی مطلق، تهران: دائره­المعارف بزرگ اسلامی.
کریستنسن، آرتور امانوئل (1374) وضع ملت و دولت و دربار در دورۀ شاهنشاهی ساسانیان، ترجمۀ مجتبی مینوی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
وحیدا، فریدون (1390) جامعه ­شناسی در ادبیات فارسی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ ها(سمت)، مرکز تحقیق و توسعۀ علوم انسانی.
مقالات
خالقی­مطلق، جلال (1390)، دقیقی، فردوسی و شاهنامه­ سرایی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، صص 117ـ120.
خسروی، محمدرضا(1392)، دهقان، دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، ج18، صص445ـ448.
رنانی، محسن(1392)، فردوسی آفرینشگر سرمایه­ های نمادین، جهان کرد یکسر پر آواز خویش: مجموعه مقالات شاهنامه­ پژوهی، به کوشش نغمه دادور، تهران: دریچۀ نو، صص 167ـ  188.