نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، ایران.

چکیده

بررسی مواجهه پادشاهان با منتقدان نیازمند تبیین مبحث حقوق مخالفان است که می ­تواند نوع نگاه حاکمان را نسبت به مردم در مثنوی به خوبی نمایان کند. پادشاهان در مثنوی به «نیک شاهان» و«بدشاهان» تقسیم می­ شوند که سلیمان و فرعون نماد این دو­ گروه هستند. بدشاهان که به سبب داشتن خوی استبدادی و حب جاه، خود را محق و مردم را مکلف می­ دانسته­ اند حقی برای مردم و مخالفان قائل نبوده ­­اند که در این تحقیق موضع بد شاهان نسبت به مخالفان مورد بررسی قرار گرفته است. در این مقاله که به شیوه توصیفی و تحلیل محتوا به انجام رسیده است پس از تعاریف پادشاه و مخالفان و اشاره به حق مخالفان، و تبیین موضع مولانا در خصوص پادشاهان و همچنین موضع پادشاهان در قبال منتقدان به دو دسته مثبت و منفی تقسیم شده است که موضع منفی شامل نقدناپذیری، خشم، حیله و نفاق، قتل، حبس و شکنجه و تهدید مخالفان می شود و در موضع مثبت به عفو و بخشش، انتقادپذیری، سکوت، احتیاط در کیفر مجرمان اشاره شده است که موضع منفی نسبت به مخالفان، نمود و بسامد بالاتری در مثنوی دارد.

کلیدواژه‌ها

کتاب­ ها
آشوری، داریوش (1376) دانشنامه سیاسی، تهران: مروارید.
بسته نگار، محمد (1380) حقوق بشر از منظر اندیشمندان، تهران: شرکت سهامی انتشار .
پورخالقی چترودی، مهدخت (1376) فرهنگ قصه های پیامبران، مشهد: آستان قدس.
حق شناس، سید حسین (1384) بشنو از نی، قم: شاکر.
دستمالچیان، احمد (1390) کلیاتی راجع به حقوق شهروندی، تهران: وزارت کشور.
دهخدا، علی اکبر(1377) لغت نامه، تهران: دانشگاه تهران.
زرین کوب، عبدالحسین(1380) بحر در کوزه، تهران: علمی.
زرین کوب، عبدالحسین (1379) سرّنی، تهران: علمی.
زمانی، کریم (1379) شرح جامع مثنوی، تهران: چاپ سوم، اطلاعات.
سبحانی، جعفر(1370) مبانی حکومت اسلامی، ترجمه اود الهامی، قم، موسسه علمی – فرهنگی سید الشهداء.
سروش، عبدالکریم (1376) مدارا و مدیریت، تهران: صراط.
سیاح زاده، مهدی ( 1397) پیمانه و دانه، تهران: مهراندیش.
عامری، ابوالحسن(1367) الاعلام بمناقب الاسلام، ترجمه احمد شریعتی و حسین منوچهری، تهران: نشر دانشگاهی.
غزالی، امام محمد (1361) نصیحه الملوک، به تصحیح جلال الدین همایی، تهران: بابک.
فریدی، حسن (1392) حقوق اقلیت های دینی در اسلام، شیروان: شیلان.
قیم، عبدالنبی (1393) فرهنگ معاصر عربی به فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.
 کاتوزیان، ناصر(1352) فلسفه حقوق ، تهران: دانشگاه تهران.
کفافی، محمد عبدالسلام (1382) ادبیات تطبیقی، ترجمه دکتر حسین سیدی، مشهد: به نشر.
مصفا، محمد جعفر (1387) با پیر بلخ،تهران: پریشان.
معین، محمد (1388) فرهنگ فارسی، تهران: امیر کبیر.
ملکیان، مصطفی(1385) مهر ماندگار، تهران: معاصر.
نظام الملک، خواجه (1372) سیاست نامه، تهران: اساطیر.
مقاله­ ها
جابری، سیدناصر( 1391) باژگونگی امور عالم در مثنوی، مجله ادبیات عرفانی، بهار و تابستان، سال سوم، شماره 6، صص7-32.
خاتمی، احمد(1388) حکومت و حاکمان در مثنوی، فصلنامه پژوهش ­های ادبی، سال6، شماره 24،تابستان، صص35-52.
سرافرازی، عباس و دیگران(1397) اندﻳﺸﮥ ظل‌اللهی سلطان در نگرش تاریخ‌نگاراﻧﮥ مورخان عصر افشاری، پژوهش ­های تاریخی،  دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 37، بهار، صص: 38-19.
عقدایی، تورج(1389) جامعه­ شناسی حکومت و حاکمان در مثنوی، فصلنامه تخصصی عرفان، سال ششم، شماره 24، صص 190-222.
فتوحی، محمود(1392) تعامل مولانا جلال­ الدین بلخی با نهادهای سیاسی در قونیه، فصلنامه زبان و ادبیات فارسی، سال21، شماره74، صص 49-68.
فیرحی، داوود(1375) مبانى اندیشه ­هاى سیاسى اهل سنت، حکومت اسلامی، سال اول، شماره 2، صص: 150-121.
کتابی، احمد(1392)آسیب شناسی قدرت در اندیشه مولانا، مجله اطلاعات سیاسی – اقتصادی، تابستان، شماره 292، صص 68-83.