نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.

چکیده

هزار و یک شب یکی از آثار داستانی فاخری است که ریشه در فرهنگ­ های گوناگون شرقی به ویژه ایران دارد. این اثر به لحاظ تعلیمی، بسیار سودمند است و اگر براساس نظریه­ ای متقن تحلیل شود، نتایج به دست­ آمده دربارۀ وجوه تعلیمی آن، علمی و مستند خواهد بود. در این تحقیق، با استفاده از مبانی نظریۀ کهن­ الگوی «سفر قهرمان» از جوزف کمپبل، خاصه مؤلفه ­های «عزیمت» و «تشرف»، کارکردهای اخلاقی حکایت­ «علاءالدین ابوالشامات» بررسی و کاویده شده است. دلیل گزینش این نظریه، ظرفیت­ های تعلیمی آراء کمپبل بوده است که ابعاد نوینی از یک اثر ادبی را در حوزۀ تعلیم و تربیت آشکار می­ کند. روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی است. نتایج تحقیق نشان می ­دهد که علاءالدین با دعوت فردی به نام محمود بلخی که نمودی از پیر خردمند است، راهی سفری پرماجرا می ­شود و با گذر از آزمون­ های اخلاقی متعدد که از سوی عوامل درونی و بیرونی صادر شده ­اند، به فردیت می ­رسد. نتایج این آزمون­ ها که ذیل کلان­مفهوم اخلاقی سفر مطرح شده­اند، عبارت است از: دل کندن از تعلقات دنیایی؛ خودباوری و اطمینان به ظرفیت­ های وجودی خویش؛ تعهدپذیری و التزام به انجام پیمان و قول؛ پرهیز از غرور و نفس­ پرستی و تفکر دربارۀ خود؛ همنشینی با انسان­ های خوش­صورت و سیرت؛ اهمیت بازگشت به خویشتن و احترام به نهاد خانواده؛ کنار زدن پرده­ های جهل و درک درست واقعیت و حضور در کنار افراد شایسته؛ به ­دست­ آوردن قدرت­ های مینوی سودمند همچون کرامت.

کلیدواژه‌ها

کتاب ها
پراپ، ولادیمیر (1386)ریخت شناسی قصه های پریان، ترجمۀ فریدون بدره ای، چاپ دوم، تهران: توس.
ستاری، جلال (1368)افسون شهرزاد؛ پژوهشی در هزار افسون، تهران: توس.
شوالیه، ژان و گربران، آلن (1388)فرهنگ نمادها، ترجمه و تحقیق از سودابه فضایلی، تهران: جیحون.
فرای، نوتروپ (1377)تحلیل نقد، ترجمۀ صالح حسینی، تهران: نیلوفر.
کمپبل، جوزف(1388) قهرمان هزارچهره، ترجمۀ شادی خسروپناه، مشهد: گل آفتاب.
کمپبل، جوزف (1394) قدرت اسطوره، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: مرکز.
گرین، ویلفرد و دیگران (1385)مبانی نظری نقد ادبی، ترجمۀ فرزانه طاهری، چاپ چهارم، تهران: نیلوفر.
نعمت طاووسی، مریم (1390)زایش اسطوره، تهران: جامی.
وگلر، کریستوفر (1386)ساختار اسطوره ای در فیلم نامه، ترجمۀ عباس اکبری، تهران: نبلوفر.
هزار و یک شب (1394)ترجمۀ عبداللطیف تسوجی تبریزی، تهران: هرمس.
یاوری، حورا (1386)روان‌کاوی در ادبیات (دو متن، دو انسان، دو جهان)، تهران: تاریخ ایران.
یونگ، کارل گوستاو (1368)چهار صورت مثالی، ترجمۀ پروین فرامرزی، مشهد: آستان قدس رضوی.
یونگ، کارل گوستاو (1378)انسان و سمبل هایش، ترجمۀ محمود سلطانیه، تهران: جامی.
مقالات
خراسانی، محبوبه و مزداپور، کتایون و ذنوبی، طیبه (1389)تحلیل ساختاری مکر و حیلۀ زنان در قصه های هزار و یک شب، مجلۀ پژوهش های ادبی، شمارۀ 29و30، صص 30-9.
فلاح نژاد، محمدرضا (1392) خیر و شر در هزار و یک شب در داستان باربر و سه زن، مجلۀ بوطیقا، دورۀ 1، شمارۀ 4، صص 66-57.
قربان صباغ، محمودرضا (1392) بررسی ساختار هفت خان رستم: نقدی بر کهن الگوی سفر قهرمان، مجلۀ جستارهای ادبی، سال 46، شمارۀ 180، صص 56-27.