نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.

چکیده

زن و حقوق فردی و اجتماعی او همزمان با نهضت مشروطه وارد مباحث ادبی شد و به یکی از مهم­ترین موضوعات در شعر مشروطه تبدیل گشت. از این­رو زن در مرکز مباحث قرار گرفت به طوری که در این عصر، کمتر شاعری را می­ توان دید که بیش و کم به موضوع آزادی و حقوق زنان نپرداخته باشد. برابری، آزادی، تعلیم و تربیت، حضور زن در اجتماع و پرهیز از تبعیض جنسیتی و نگاه جنسی و ابزاری به زن، از جمله مسایل مربوط به زنان است که در شعر شاعران عصر مشروطه بازتاب یافته است. ملک­الشعرا بهار و نسیم شمال دیدگاه معتدل­ تر­ و سنتی تری به زن دارند و ایرج میرزا، لاهوتی، عشقی و عارف قزوینی تندروترند و حتی گاه با برخی مسایل نظیر حجاب مخالفت می­کنند. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و هدف آن بررسی اندیشه و دیدگاه شاعران عصر مشروطه دربارة زن است و می­خواهد به این پرسش پاسخ دهد که آیا آن اندیشه ای مترقی است یا واپس­گرا؟ و با اندیشه­های مطرح شده دربارة زن در جنبش فمینیسم همسو هست یا خیر؟ نتایج نشان می­دهد که شاعران عصر مشروطه اندیشه­ای مثبت­نگر و مترقی دربارة زن دارند و آن با برخی اندیشه ­های فمینیستی دربارة زنان مطابقت دارد.

کلیدواژه‌ها

کتاب ها
آرین پور، یحیی (1382) از نیما تا روزگار ما، چاپ چهارم، تهران: زوار.
ایرج میرزا (1353) دیوان، به اهتمام محمد جعفر محجوب، چاپ سوم، تهران: اندیشه.
بادامی، ناهید (1389) مدیریت خانواده در اسلام و فمینیسم، همدان: روزاندیش.
بهار، محمد تقی (1388) دیوان اشعار ملک الشعرا بهار، چاپ دوم، تهران: نگاه.
حسینی، مریم(1393) ریشه های زن ستیزی در ادبیات کلاسیک فارسی، چاپ دوم، تهران: چشمه.
خاقانی شروانی، افضل الدین بدیل(1375) دیوان، 2جلد، ویراستة میرجلال الدین کزازی، چاپ اول، تهران: مرکز.
دژم، عذرا (1384) اولین زنان، چاپ اول، تهران: علم.
دو بووار، سیمون (1380) جنس دوم، ترجمة قاسم صنعوی، تهران: توس.
سلدن، رامان، ویدوسون، پیتر (1384) راهنمای نظریة ادبی معاصر، چاپ چهارم، تهران: طرح نو.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1390) با چراغ و آیینه، چاپ اول، تهران: سخن.
عارف قزوینی (1389) دیوان اشعار، به کوشش مهدی نور محمدی، چاپ اول، تهران: سخن.
عشقی، میرزاده (1350) کلیات مصور میرزادۀ عشقی، علی اکبر مشیر سلیمی، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.
کسروی تبریزی، احمد ( 1369 ) تاریخ مشروطه ایران، تهران: امیرکبیر.
گرین، کیت و لبیهان، جیل (1383) درسنامۀ نظریه و نقد ادبی، ترجمۀ فاطمه حسینی، چاپ اول، تهران: روزنگار.
لاهوتی، ابوالقاسم (1358) دیوان اشعار، به کوشش احمد بشیری، تهران: امیرکبیر.
مشیرزاده، حمیرا (1381) از جنبش تا نظریة اجتماعی؛ تاریخ دو قرن فمینیسم، چاپ چهارم، تهران: پژوهش شیرازه.
نسیم شمال(1363) جاودانه سید اشرف الدین گیلانی، به کوشش حسین نمینی، چاپ اول، تهران: کتاب فروزان.
نفیسى، سعید (1361) تاریخ اجتماعى و سیاسى ایران در دوره معاصر، تهران: انتشارات بنیاد.
ولک، رنه (1383) تاریخ نقد جدید، ترجمة سعید ارباب شیرانی، ج5، چاپ اول، تهران: نیلوفر.
مقالات
پاینده، حسین (1382) نقدی فمینیستی بر داستان کوتاه رؤیای یک ساعته، گفتمان نقد: مقالاتی در نقد ادبی، چاپ اول، تهران: روزنگار، صص152-143.
توحیدی، احمدرضا (1381) بررسی جنبش فمینیسم در غرب و ایران، مجموعه مقالات اسلام و فمینیسم، جلد 1، چاپ اول، قم: معارف، صص 67-54.
حاتمی، سعید و صفایی قهفرخ، پروانه(1391) مقام زن در شعر ابوالقاسم لاهوتی، ایرج میرزا و عارف قزوینی، فصلنامۀ زن و فرهنگ، سال سوم، شماره دوازدهم، صص 80-65.
نورمحمدی، مهدی(1384) ناگفته هایی در باب زندگانی سید اشرف‌الدین حسینی، شاعر مردم (یادنامه سید اشرف الدین گیلانی)، علی اصغر محمدخانی، چاپ اول، تهران: سخن، صص 59-34.
منابع انگلیسی
Abrams , M.H (1993) A Glossary of literary terms, 6 Ed., cornell university.
Sage, Lorna. Smith, Lorna (1993) “Feminist criticism” , A Dictionary of Modern Critical Terms, Ed. By Roger fowler, London: Routledge.
Showalter, Elaine(1986) The New Feminist Criticism:Essays on women, Literature and Theory, London: Virago.
Showalter, Elaine.(1988). “Towards a Feminist Poetics”, Twentieth-Century Literature Teory: A Reader, Ed. K.M. Newton, London: Macmillan.