نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

چکیده

شخصیت یکی از ارکان اصلی داستان است که بدون آن خلق داستان امکان­پذیر نیست؛ اما پردازش این عنصر داستانی یکی از سازوکارهایی است که توانمندی نویسنده را در آفرینش اثری ماندگار نشان می ­دهد. هوشنگ گلشیری یکی از داستا­ن­ نویسان صاحب­ سبک معاصر است که آثار برجسته­ ای از خود برجای گذاشته است. «برۀ گمشدۀ راعی» از داستان­ های بلند، پرکشش و تأثیرگذار اوست که به بازتاب سرخوردگی روشنفکران در دهۀ پنجاه پرداخته است. شخصیت ­پردازی در این اثر برجستة ادبی موضوع مقالة حاضر است که نگارنده تلاش نموده به روش توصیفی- تحلیلی به کشف شیوه­ های شخصیت­ پردازی در این اثر دست یابد. یافته­ های پژوهش نشان می­ دهد گلشیری با روش­ های مختلف شخصیت ­پردازی آشناست و از هریک به اندازه و فراخور موقعیت و فضای داستان استفاده نموده است. نام­ ها را نسبتاً قدیمی انتخاب کرده که رنگ مذهبی برجسته ­تری دارند و غالباً با مسمای خود مناسبت دارند. توصیف شخصیت ­ها، محیط، گفت­ وگوها و... در خدمت فضای داستان هستند. شیوۀ جریان سیال ذهن در تمام اجزای داستان محسوس است. رمزگونگی از نکات اصلی این داستان است و نویسنده تلاش نموده در فضای سیاسی- اجتماعی معاصر، خلف صدقی از آثار نمادین گذشته برجای بگذارد.

کلیدواژه‌ها

کتاب ها
اخوت، احمد (1371) دستور زبان داستان، چاپ اول، اصفهان: نشر فردا.
ایرانی، ناصر(1364) داستان، تعاریف، ابزارها، عناصر، جلد اول، چاپ اول، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
براهنی، رضا (1372) قصه نویسی، چاپ چهارم، تهران: نگاه.
پراپ، ولادیمیر (1368) ریخت شناسی قصه های پریان، ترجمة فریدون بدره ای، چاپ اول، تهران: توس.
حافظ، شمس الدین محمد (1371) دیوان حافظ، تصحیح قزوینی-غنی، چاپ چهارم، تهران: اساطیر.
روزبه، محمدرضا (1381) ادبیات معاصر ایران نثر، چاپ اول، تهران: نشر روزگار.
سعدی، مصلح الدین (1374) گلستان، به تصحیح غلامحسین یوسفی، چاپ چهارم، تهران: خوارزمی.
عبداللهیان، حمید (1381) شخصیت و شخصیت پردازی در داستان معاصر، چاپ اول، تهران: آن.
فاطمی، جلال(1380) نقد و بررسی آثار هوشنگ گلشیری، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
قلاوندی، زیبا (1388) بررسی و تحلیل شخصیت، زاویه‌دید و راوی در رمان‌های برجستۀ معاصر فارسی، رساله دکتری، دانشگاه شیراز.
گلشیری، هوشنگ (1356) برۀ گمشدۀ راعی، چاپ اول، تهران: کتاب زمان.
میرصادقی، جمال (1385) عناصر داستان، چاپ پنجم، تهران: سخن.
میرعابدینی، حسن (1369) صد سال داستان نویسی در ایران، جلد 2، چاپ دوم، تهران: تندر.
عابدی، داریوش (1371) پلی به سوی داستان نویسی، تهران: مدرسه.
واعظ، نهال و نجفی‌عرب، ملاحت (1394) در مسیر باد (نقدی بر داستان های هوشنگ گلشیری)، چاپ اول، تهران: انتشارات علم و دانش.
مقالات
هاشمیان، لیلی و صفایی صابر رضوان (1389) شخصیت پردازی در شش داستان کوتاه از هوشنگ گلشیری، پژوهش های نقد ادبی و سبک شناسی، دوره 1، شماره 2، صص 169- 191.